ศาลออสเตรเลียสั่ง Apple ให้ iPhone ลงแอปนอก App Store ได้ แต่ Apple เตรียมอุทธรณ์

เดือนสิงหาคม 2020 Epic Games ใส่ระบบจ่ายเงินของตัวเองลงในเกม Fortnite เพื่อเลี่ยงค่าธรรมเนียมของ Apple ผลคือ Apple ถอดเกมออกจาก App Store และต่อมาปิดบัญชีนักพัฒนาของ Epic หกปีต่อมา ศาลกลางออสเตรเลียหยิบเหตุการณ์นั้นมาเขียนในคำสั่งว่าเป็น "ตัวอย่างต้นแบบ" ของการที่ Apple ใช้กฎของตัวเองกันคู่แข่งออกไป

คำสั่งที่ Jonathan Beach ผู้พิพากษาศาลกลางออสเตรเลีย ออกเมื่อสัปดาห์ที่แล้ว บังคับให้ Apple เปิดให้ iPhone ที่ใช้บัญชี Apple ของออสเตรเลียติดตั้งแอปจากร้านแอปอื่นและจากเว็บไซต์ของผู้พัฒนาได้ (ที่มักเรียกว่า sideloading) แอปใน App Store ต้องใช้ระบบจ่ายเงินอื่นหรือลิงก์ไปจ่ายบนเว็บได้ และ Apple ห้ามเก็บค่าธรรมเนียมจากช่องทางเหล่านี้ กำหนดเริ่ม 1 มีนาคม 2027 ส่วน Fortnite ได้กลับเข้า App Store ออสเตรเลียไปแล้ว

นึกภาพคอนโดที่นิติบุคคลเปิดมินิมาร์ตเอง แล้วห้ามลูกบ้านสั่งของจากร้านข้างนอก คำสั่งศาลคือให้ลูกบ้านสั่งจากร้านอื่นได้ แต่ยามยังตรวจพัสดุได้ เพราะศาลยอมให้ Apple สแกนความปลอดภัยและรับรองแอป (notarization) ก่อนติดตั้งต่อไป ต่างจากคอนโดตรงที่ยามจะเป็นคนของ Apple หรือบุคคลที่สามที่มีคุณสมบัติก็ได้ และกฎใหม่ใช้กับลูกบ้านที่ลงทะเบียนเป็นคนออสเตรเลียเท่านั้น ศาลไม่รับคำขอของ Epic ที่อยากให้มีผลทั่วโลก

เรื่องยังไม่จบ Apple บอกว่า "ไม่เห็นด้วยกับหลายข้อ" ในคำตัดสิน และจะขอให้ศาลทุเลาการบังคับตามคำสั่ง (stay) ไว้ก่อน พร้อมยื่นอุทธรณ์ ถ้าทำได้สำเร็จ วันที่ 1 มีนาคมอาจเลื่อนออกไป และต่อให้ไม่ได้ Apple ก็ยังขอศาลเลื่อนได้อีกราว 2 เดือน

สำหรับคนไทย ยังไม่มีอะไรเปลี่ยน หน้าช่วยเหลือของ Apple ระบุว่าการลงแอปนอก App Store ตอนนี้ทำได้ใน 3 พื้นที่ คือสหภาพยุโรป ญี่ปุ่น และบราซิล โดยต้องตั้งบัญชีเป็นประเทศนั้นและอยู่ในประเทศนั้นจริง ไทยไม่อยู่ในรายชื่อ และ ReadEval ไม่พบประกาศว่าจะขยายมาไทย ศาลสั่งอะไร Apple บ้าง ไทม์ไลน์ และข้อควรรู้ก่อนลงแอปนอก App Store อยู่ด้านล่าง

สรุปประเด็นสำคัญ

• ศาลสั่งเปิด iPhone ในออสเตรเลีย: คำสั่งในคดี Epic Games ฟ้อง Apple ([2026] FCA 1552) ให้ผู้ใช้บัญชี Apple ของออสเตรเลียติดตั้งแอปจากร้านแอปอื่นและจากเว็บไซต์ได้ และให้นักพัฒนาใช้ระบบจ่ายเงินอื่นโดย Apple ห้ามเก็บค่าธรรมเนียมช่องทางเหล่านี้
• เริ่ม 1 มี.ค. 2027: Apple ขอเลื่อนได้ถึง 3 พ.ค. 2027 ถ้าศาลอนุญาต และคำสั่งไม่มีวันหมดอายุ
• Apple จะขอทุเลาและอุทธรณ์: ถ้าศาลให้ทุเลา วันบังคับใช้อาจเลื่อนออกไปอีก
• มีผลเฉพาะออสเตรเลีย: ศาลปฏิเสธคำขอของ Epic ให้มีผลทั่วโลก ไทยยังไม่อยู่ในพื้นที่ที่ iPhone ลงแอปนอก App Store ได้

ศาลสั่งอะไร Apple บ้าง

ตามที่ 9to5Mac, The Next Web และ TechRadar สรุปจากคำสั่งเยียวยา 235 หน้า (ReadEval เปิดหน้าคำพิพากษาบนเว็บของศาลและ AustLII ไม่ได้ เพราะทั้งสองเว็บปฏิเสธการเข้าถึงจากระบบของเรา) Apple ต้องทำและยังทำได้ดังนี้

เรื่องค่าธรรมเนียม The Next Web รายงานว่า สำหรับสินค้าดิจิทัลที่ขายผ่านระบบจ่ายเงินอื่นในแอปบน App Store ศาลให้ Apple เก็บได้ไม่เกินอัตราที่เก็บกับสินค้าจับต้องได้ (ซึ่งตอนนี้คือไม่เก็บเลย) บวกต้นทุนเพิ่มที่เกิดขึ้นจริง ขณะที่ TechRadar ระบุว่าคำสั่งจำกัดทั้ง Core Technology Fee ค่าคอมมิชชัน 27% สำหรับการซื้อบนเว็บภายนอก และการบังคับให้แสดงข้อความเปิดเผยข้อมูล (disclosure sheet)

ศาลยังสั่งให้ Apple จ่ายค่าทนายความของ Epic 85% สำหรับการพิจารณาคดีช่วงแรก ส่วนค่าใช้จ่ายของการไต่สวนเรื่องการเยียวยายังไม่ได้ตัดสิน

ทำไม Fortnite ถึงอยู่ในคำสั่ง

คดีนี้แบ่งเป็นสองช่วง ช่วงแรกในเดือนสิงหาคม 2025 Beach ตัดสินว่า Apple ใช้อำนาจตลาดโดยมิชอบ ผิดมาตรา 46 ของกฎหมายการแข่งขันและคุ้มครองผู้บริโภค (Competition and Consumer Act 2010) มาตั้งแต่พฤศจิกายน 2017 ช่วงที่สองคือคำสั่งเยียวยาครั้งนี้ ซึ่งกำหนดว่า Apple ต้องแก้อะไร

ในคำสั่ง Beach ระบุว่า Apple มี "อำนาจในระดับที่มีนัยสำคัญ" ทั้งในตลาดการจำหน่ายแอปบน iOS และตลาดระบบจ่ายเงินในแอปบน iOS และยกสามเหตุการณ์ คือการไม่ยอมให้ Fortnite ใช้ Epic Direct Pay การถอด Fortnite ออกจาก App Store และการปิดบัญชีนักพัฒนาของ Epic โดยเรียกสองเหตุการณ์หลังว่า "ตัวอย่างต้นแบบของการที่ Apple บังคับใช้เงื่อนไขที่กีดกัน" (แปลโดย ReadEval)

ถ้อยคำอื่นที่สื่อยกมาจากคำสั่ง (แปลโดย ReadEval)

Apple จงใจปิดทุกช่องทางของคู่แข่งในการจำหน่ายแอปบน iOS

Apple ทำให้การผูกขาดระบบจ่ายเงินในแอปสำหรับสินค้าดิจิทัลซึ่งทำกำไรมหาศาลฝังรากและคงอยู่ต่อไปอย่างผิดกฎหมาย

Beach ยังเขียนว่า Apple "วางแนวปฏิบัติอย่างเป็นระบบเพื่อเลี่ยงผลในทางปฏิบัติ" ของกฎที่เปิดตลาด ซึ่งอธิบายได้ว่าทำไมคำสั่งจึงลงรายละเอียดถึงค่าธรรมเนียม คำเตือน และขั้นตอนติดตั้ง ไม่ใช่แค่สั่งให้ "เปิด" เฉย ๆ

จะเกิดขึ้นจริงเมื่อไร

ตามที่ MacDailyNews และ 9to5Mac รายงาน คำสั่งเรื่องร้านแอปอื่นและระบบจ่ายเงินมีผลตอนเที่ยงวัน เวลาเมลเบิร์น วันที่ 1 มี.ค. 2027 Apple ขอเลื่อนเป็น 3 พ.ค. 2027 ได้ โดยต้องยื่นหลักฐานภายใน 15 ก.พ. และต้องได้รับอนุญาตจากศาล Apple ขอให้คำสั่งมีอายุ 5 ปี แต่ Beach ไม่กำหนดวันสิ้นสุด ทั้งสองฝ่ายขอแก้คำสั่งได้ถ้าตลาดเปลี่ยนไป

ตัวแปรใหญ่คือการอุทธรณ์ Apple แถลงกับ TechRadar และ Reuters ว่า (แปลโดย ReadEval)

Apple ไม่มีสถานะผูกขาดในออสเตรเลียหรือตลาดใดในโลก เราขอแสดงความไม่เห็นด้วยกับหลายข้อที่ศาลวินิจฉัยในคดีนี้ ... เราจะขอทุเลาการบังคับตามคำสั่งและอุทธรณ์ผลคดี เพื่อหาทางออกที่เคารพทรัพย์สินทางปัญญาของเรา และปกป้องประสบการณ์ที่ปลอดภัยที่ผู้บริโภคและนักพัฒนาคาดหวังจาก App Store

ณ วันที่ 26 ต.ค. 2026 ยังไม่มีรายงานว่าศาลอนุญาตให้ทุเลาหรือไม่ TechRadar ตั้งข้อสังเกตว่าการเปลี่ยนแปลงในเดือนมีนาคม 2027 ยังไม่แน่นอน เพราะการอุทธรณ์

ฝั่ง Epic เรียกคำสั่งนี้ว่า "ข่าวดีสำหรับนักพัฒนาทั่วโลกและผู้ใช้ iOS ในออสเตรเลีย" Tim Sweeney ซีอีโอของ Epic เรียกว่า "ชัยชนะครั้งใหญ่ของผู้บริโภคและนักพัฒนา" และ Epic บอกว่าจะนำ Epic Games Store มาลง iOS ในออสเตรเลียเมื่อร้านแอปคู่แข่งเปิดได้ในเดือนมีนาคม 2027

คนไทยลงแอปนอก App Store บน iPhone ได้หรือยัง

ยังไม่ได้ หน้าช่วยเหลือของ Apple เรื่องการจำหน่ายแอปทางเลือก (alternative app distribution) ระบุพื้นที่ที่ทำได้ไว้เพียง 3 แห่ง และทุกแห่งต้องตั้งประเทศของบัญชี Apple เป็นประเทศนั้น และ "ต้องอยู่ในประเทศนั้นจริง"

ข้อมูลสามแถวแรกมาจากหน้าช่วยเหลือและหน้าสำหรับนักพัฒนาของ Apple หน้าช่วยเหลือระบุว่าการดาวน์โหลดแอปจากเว็บไซต์ของผู้พัฒนาโดยตรงทำได้เฉพาะใน EU ส่วนในญี่ปุ่นและบราซิล ร้านแอปทางเลือกต้องได้รับอนุญาตจาก Apple ก่อน

เปลี่ยนบัญชีเป็นออสเตรเลียได้ไหม ตอนนี้ยังไม่มีอะไรให้ใช้ เพราะคำสั่งยังไม่มีผล และสื่อที่รายงานระบุเพียงว่าคำสั่งครอบคลุม "บัญชี Apple ที่ตั้งภูมิภาคเป็นออสเตรเลีย" ยังไม่มีใครยืนยันว่า Apple จะบังคับให้อยู่ในออสเตรเลียจริงเหมือนใน EU ญี่ปุ่น และบราซิลหรือไม่ นอกจากนี้หน้าช่วยเหลือของ Apple เรื่องการเปลี่ยนประเทศของบัญชีระบุว่า คุณต้องใช้ยอดเงินคงเหลือในบัญชีให้หมด ยกเลิกการสมัครสมาชิกที่ขวางการเปลี่ยน อาจต้องใส่วิธีชำระเงินของประเทศใหม่ และถ้าอยู่ใน Family Sharing อาจเปลี่ยนไม่ได้ ReadEval จึงไม่แนะนำให้เปลี่ยนประเทศของบัญชีหลักเพื่อเรื่องนี้

ลงแอปนอก App Store มีข้อดีข้อเสียอะไร

ข้อดีที่ศาลและ Epic ชี้คือการแข่งขัน นักพัฒนาที่ไม่ต้องจ่ายค่าธรรมเนียมให้ Apple ตั้งราคาถูกลงได้ และแอปที่ Apple ไม่รับขึ้น App Store ก็มีทางไปถึงผู้ใช้

ข้อเสียที่ Apple เขียนไว้เองในหน้าช่วยเหลือและประกาศของบราซิล

• Apple ช่วยไม่ได้: Apple จะ "ไม่สามารถช่วยเหลือผู้ใช้" ในเรื่องร้านแอปที่ทำงานผิดพลาด คุณภาพหรือความปลอดภัยของแอป การหลอกลวง และการซื้อ การจ่ายเงิน การสมัครสมาชิก หรือการขอเงินคืนผ่านร้านแอปหรือผู้พัฒนา ต้องติดต่อร้านแอปหรือผู้พัฒนาเอง
• การตรวจหละหลวมกว่า: Apple ระบุว่าการรับรองแอป (notarization) เป็นการตรวจพื้นฐานด้วยระบบอัตโนมัติและคนตรวจ เพื่อหามัลแวร์ ภัยความปลอดภัย และการฉ้อโกงร้ายแรง แต่ "ครอบคลุมน้อยกว่าการตรวจแอปของ App Store"
• ความเสี่ยงใหม่: ในประกาศของบราซิล Apple เขียนว่าช่องทางใหม่ "เปิดทางใหม่ให้มัลแวร์ การฉ้อโกง การหลอกลวง และความเสี่ยงด้านความเป็นส่วนตัวและความปลอดภัย" และมาตรการป้องกันของ Apple "ไม่ได้ขจัดความเสี่ยงใหม่เหล่านี้"

ฝั่งศาลไม่ได้ปัดเรื่องความปลอดภัยทิ้ง แต่จำกัดไม่ให้ใช้เป็นข้ออ้างสร้างความยุ่งยาก The Next Web รายงานว่า Beach อ้างข้อมูลของ Epic จากยุโรปว่า หลัง Apple ลดขั้นตอนการติดตั้ง Epic Games Store บน iOS 18.6 สัดส่วนผู้ใช้ที่เลิกกลางคันลดจาก 63% เหลือ 24% หรือพูดง่าย ๆ คือ ก่อนลดขั้นตอน คนที่เริ่มติดตั้งเกือบ 2 ใน 3 ถอดใจกลางทาง หลังลดเหลือราว 1 ใน 4 ศาลจึงห้าม Apple เพิ่มคำเตือนหรือขั้นตอนเกินกว่าที่ความปลอดภัยจำเป็น

แล้ว Google กับ Android ล่ะ

ช่วงแรกของคดีในเดือนสิงหาคม 2025 ศาลพบว่าทั้ง Apple และ Google กีดกันการแข่งขัน แต่คำสั่งเยียวยาครั้งนี้เป็นของ Apple เท่านั้น ACS Information Age รายงานว่า Beach ยกฟ้องคดีของ Epic ต่อ Google ไปเมื่อเดือนมีนาคม 2026 หลังทั้งสองบริษัทยอมความกันทั่วโลก ซึ่งจำกัดค่าคอมมิชชันมาตรฐานไว้ที่ 20% รองรับร้านแอปของบุคคลที่สามบางราย และให้แนะนำผู้ใช้ไปจ่ายเงินช่องทางอื่นได้ ReadEval พบรายละเอียดนี้จากแหล่งเดียว จึงควรถือเป็นข้อมูลที่ยังไม่ได้ตรวจซ้ำ

นอกจากคดีของ Epic ยังมีคดีแบบกลุ่ม (class action) ที่สำนักงานกฎหมาย Maurice Blackburn และ Phi Finney McDonald ฟ้อง Apple และ Google แทนผู้บริโภคและนักพัฒนาในออสเตรเลีย เพื่อเรียกค่าชดเชยจากวิธีบริหารร้านแอปในอดีต

จุดที่แหล่งข่าวรายงานไม่ตรงกัน