OpenAI จะซ่อนลายน้ำในคำที่ ChatGPT เลือกใช้ในยุโรป แต่แค่เปลี่ยนคำบางส่วนก็ตรวจยากขึ้น

ลองนึกภาพว่าคุณให้ ChatGPT ช่วยร่างรายงาน แล้วก๊อปข้อความไปวางในไฟล์งาน ข้อความดูธรรมดาทุกอย่าง ไม่มีโลโก้ ไม่มีอักขระแปลก ๆ ซ่อนอยู่ แต่อีกไม่กี่สัปดาห์ ข้อความแบบนี้ที่สร้างในสหภาพยุโรปจะมี "ลายน้ำ" ติดไปด้วยทุกที่ที่ถูกวาง เพราะลายน้ำไม่ได้อยู่ที่ตัวอักษรตัวใด แต่ซ่อนอยู่ในการเลือกคำของทั้งย่อหน้า

OpenAI ประกาศว่าจะฝังลายน้ำล่องหนชื่อ textGrain ลงในข้อความจาก ChatGPT และผู้ช่วยเขียนโค้ด Codex ของผู้ใช้ในสหภาพยุโรปทุกแพ็กเกจ เพื่อทำตามกฎหมาย AI Act ที่บังคับให้ผู้ให้บริการ AI ทำเครื่องหมายบนงานที่ AI สร้าง ให้เครื่องตรวจได้ว่ามาจาก AI

วิธีทำงานคล้ายนักเขียนที่ตกลงรหัสกับเพื่อนไว้ ทุกครั้งที่มีหลายคำให้เลือกได้พอ ๆ กัน เช่น "เช้านี้อากาศ___" จะเติมว่าอุ่น เย็น หรือสดใสก็ได้ เขาจะเลือกตามสมุดรหัสลับ คนอ่านไม่สังเกตอะไร แต่เพื่อนที่ถือสมุดรหัสนับได้ว่าคำที่เลือกตรงกับสมุดบ่อยเกินกว่าจะบังเอิญหรือไม่ ต่างกันตรงที่ไม่มีคำไหนเป็นหลักฐานได้ด้วยตัวเอง ตัวตรวจต้องดูข้อความที่ยาวพอแล้วตอบเป็นความน่าจะเป็น ไม่ใช่คำตัดสิน และตอนนี้มีแค่ OpenAI กับนักวิจัยที่ได้รับอนุมัติเท่านั้นที่ใช้ตัวตรวจได้

ปัญหาคือลายน้ำแบบนี้ลบง่าย ผลทดสอบของ OpenAI เองพบว่า ถ้าเปลี่ยนคำเป็นคำพ้องความหมายเพียง 10% หรือราว 1 คำในทุก 10 คำ อัตราที่ตรวจเจอลดจากราว 92% เหลือ 66% แปลว่าข้อความที่มีลายน้ำหลุดรอดไปราว 1 ใน 3 ส่วนข้อความสั้น คำตอบคณิตศาสตร์ และข้อความที่แปลภาษาก็ตรวจยากขึ้นอีก OpenAI จึงเขียนเองว่า "การไม่พบลายน้ำไม่ได้พิสูจน์ว่ามนุษย์เขียน"

สำหรับคนไทย ChatGPT ที่คุณใช้อยู่ไม่ได้อยู่ในรอบนี้ เพราะ OpenAI ระบุเฉพาะผู้ใช้ในสหภาพยุโรป แต่เรื่องนี้บอกทิศทางที่ควรรู้ ถ้าคุณเป็นครูหรือหัวหน้างาน ลายน้ำไม่ใช่เครื่องจับโกง ผล "ไม่เจอ" ไม่ได้แปลว่าคนเขียนเอง และผล "เจอ" ก็ไม่ได้บอกว่าใครเป็นคนสั่ง ส่วนวิธีทำงานแบบละเอียด ตัวเลขทั้งชุด เหตุผลทางกฎหมาย และจุดที่สื่อรายงานไม่ตรงกันอยู่ด้านล่าง

สรุปประเด็นสำคัญ

• เฉพาะสหภาพยุโรป: OpenAI ประกาศเมื่อ 5 ต.ค. 2026 ว่า "ในอีกไม่กี่สัปดาห์" จะเพิ่มลายน้ำล่องหนในข้อความจาก ChatGPT และ Codex ที่ "เข้าเกณฑ์" ของผู้ใช้ในสหภาพยุโรปทุกแพ็กเกจ ส่วนนักพัฒนาที่ใช้ API ทั่วโลกเลือกเปิดเองได้ (ค่าเริ่มต้นปิด)
• ซ่อนในการเลือกคำ: textGrain ไม่เติมอักขระล่องหนหรือช่องว่างพิเศษ แต่เอียงการเลือกคำของโมเดลให้เกิดรูปแบบทางสถิติที่ตัวตรวจซึ่งถือรหัสลับเท่านั้นทดสอบได้
• แก้คำนิดเดียวก็อ่อนลง: ตามผลทดสอบของ OpenAI เปลี่ยนคำ 10% ทำให้ตรวจเจอลดจากราว 92% เหลือ 66% และเปลี่ยน 25% เหลือราว 17%
• ตัวตรวจยังไม่เปิดให้ทุกคน: ช่วงแรกเปิดให้เฉพาะนักวิจัยและองค์กรผู้เชี่ยวชาญที่ได้รับอนุมัติ คนทั่วไปและครูยังตรวจเองไม่ได้

ลายน้ำซ่อนอยู่ในคำได้อย่างไร

โมเดลภาษาเขียนข้อความทีละโทเค็น (token) ซึ่งเป็นหน่วยย่อยของข้อความ อาจเป็นคำหรือส่วนของคำ ในแต่ละตำแหน่ง โมเดลมีรายการคำที่เป็นไปได้พร้อมโอกาสของแต่ละคำ แล้วสุ่มเลือกตามโอกาสนั้น ลายน้ำแบบนี้แทรกตัวตรงจังหวะสุ่ม โดยใช้ตัวเลขสุ่มเทียมที่คำนวณจากรหัสลับ (secret key) ร่วมกับคำไม่กี่คำก่อนหน้า

รายงานทางเทคนิคของ textGrain ลงวันที่ 5 ต.ค. 2026 เขียนร่วมกันโดยนักวิจัยจาก University of Pennsylvania, Yale University และ OpenAI อธิบายขั้นตอนไว้ดังนี้ (สรุปโดย ReadEval)

1. รหัสลับกับคำก่อนหน้าแบ่งคำที่เป็นไปได้ออกเป็นกลุ่ม ตัวอย่างในรายงานคือประโยค "The morning was ___" ที่คำอย่าง warm, calm, cold, sunny, mild, bright ถูกจับเป็นกลุ่มละ 2 คำ
2. ระบบคำนวณว่าจะให้น้ำหนักกลุ่มไหนมากขึ้น โดยมี "งบ" จำกัดว่าห้ามลดความหลากหลายของการสุ่มเกินที่ตั้งไว้ เพื่อไม่ให้คำตอบแข็งหรือซ้ำกันทุกครั้ง
3. โมเดลเลือกคำในกลุ่มนั้นตามโอกาสเดิมของคำ

ฝั่งตัวตรวจไม่ต้องใช้โมเดล รายงานระบุว่าต้องการแค่ข้อความและรหัสลับ ตัวตรวจคำนวณย้อนว่าแต่ละคำตรงกับกลุ่มที่ได้เปรียบบ่อยแค่ไหน แล้วรวมเป็นคะแนนเดียว ถ้าคะแนนสูงเกินกว่าที่ข้อความทั่วไปจะทำได้ จึงถือว่าพบลายน้ำ ตัวตรวจถูกตั้งให้ทักข้อความที่ไม่มีลายน้ำผิดไม่เกินราว 1% ตามที่ The Register และ The Next Web รายงาน

เพราะลายน้ำอยู่ในคำ ไม่ได้อยู่ในไฟล์ จึงติดไปกับการก๊อปและวาง BleepingComputer ระบุว่าไม่ใช่การเติมอักขระที่มองไม่เห็นหรือเครื่องหมายแปลก ๆ ส่วนผลต่อคุณภาพ OpenAI บอกว่าแทบไม่ต่าง Techzine ยกตัวอย่างคะแนน GPQA Diamond ของ GPT-6 Astra ที่ได้ 94.44% เมื่อเปิดลายน้ำ และ 93.94% เมื่อปิด OpenAI ยังอ้างว่า textGrain ทำได้เท่าหรือดีกว่าวิธีอื่นที่ทดสอบ รวมถึง SynthID สำหรับข้อความของ Google และวางแผนจะเปิดเป็นโอเพนซอร์สในอนาคตโดยยังไม่บอกกำหนด

ลายน้ำบนภาพ วิดีโอ และเสียงทำงานต่างออกไปและมีเครื่องมือให้คนทั่วไปตรวจได้แล้ว ReadEval อธิบายไว้ในข่าว Google เปิดเว็บ SynthID ให้ทุกคนเช็กภาพและคลิป AI

ตรวจเจอได้แค่ไหน

ตัวเลขทั้งหมดในส่วนนี้มาจากการทดสอบของ OpenAI เอง ตามที่สื่อหลายสำนักรายงานจากบล็อกของบริษัท ReadEval เปิดบล็อกของ OpenAI โดยตรงไม่ได้ (เว็บปฏิเสธการเข้าถึง) และรายงานทางเทคนิคไม่มีตัวเลขชุดนี้

ข้อความยิ่งยาว ลายน้ำยิ่งชัด เพราะตัวตรวจมีคำให้นับมากขึ้น คณิตศาสตร์และโค้ดตรวจยากเพราะคำตอบที่ถูกมีทางเลือกคำน้อย โมเดลจึงแทบไม่มีที่ให้ซ่อนลายน้ำ The Register ชี้อีกด้านว่าการแทนคำในงานเชิงเทคนิคมีโอกาสทำให้ผิดมากกว่า

ข้อความยาว 400 โทเค็นที่ไม่ได้แก้มีตัวเลขสองค่าเพราะมาจากการทดสอบสองชุด ราว 95% มาจากชุดคำตอบเรื่องจิตวิทยาที่วัดตามความยาว ส่วนราว 92% เป็นจุดเริ่มของชุดทดสอบการแก้คำ สื่อที่รายงานไม่ได้บอกว่าสองชุดใช้ข้อความต่างกันอย่างไร

ลายน้ำบอกอะไรได้ และบอกอะไรไม่ได้

ข้อนี้สำคัญกับคนที่ใช้ AI ช่วยเกลางาน Techzine รายงานว่าข้อความที่คนเขียนเองแล้วให้โมเดลพิสูจน์อักษรหรือเรียบเรียงใหม่ก็ยังมีลายน้ำได้ ซึ่งสอดคล้องกับหลักการทำงาน เพราะทุกคำที่โมเดลเขียนออกมาใหม่ผ่านการเลือกคำแบบเดียวกัน ผล "เจอลายน้ำ" จึงไม่ได้แยกว่า AI เขียนทั้งหมด หรือแค่ช่วยเกลา

ฝั่งกฎหมายเองก็มีข้อยกเว้นสำหรับระบบที่ "ทำหน้าที่ช่วยแก้ไขทั่วไป" หรือไม่ได้เปลี่ยนสิ่งที่ผู้ใช้ป้อนเข้าไปอย่างมีนัยสำคัญ แต่ไม่มีแหล่งใดที่ ReadEval พบระบุว่า OpenAI ใช้ข้อยกเว้นนี้อย่างไร และคำว่าข้อความที่ "เข้าเกณฑ์" ก็ยังไม่ถูกนิยามในรายงานของสื่อ

ทำไมเฉพาะยุโรป

ต้นเหตุคือมาตรา 50 วรรค 2 ของ AI Act (Regulation (EU) 2024/1689) ซึ่งหน้า AI Act Service Desk ของคณะกรรมาธิการยุโรปเผยแพร่ไว้ ใจความคือ ผู้ให้บริการระบบ AI รวมถึง AI อเนกประสงค์ ที่สร้างเสียง ภาพ วิดีโอ หรือข้อความสังเคราะห์ ต้องทำให้ผลลัพธ์ "ถูกทำเครื่องหมายในรูปแบบที่เครื่องอ่านได้ และตรวจได้ว่าสร้างหรือดัดแปลงด้วย AI" และวิธีที่ใช้ต้อง "มีประสิทธิผล ทำงานร่วมกันได้ ทนทาน และเชื่อถือได้เท่าที่ทำได้ในทางเทคนิค" (แปลโดย ReadEval) กฎหมายไม่ได้กำหนดว่าต้องใช้เทคโนโลยีใด

TechCrunch รายงานว่า OpenAI เป็นหนึ่งในบริษัทที่ลงนามในประมวลแนวปฏิบัตินี้ ร่วมกับ Anthropic, Google, Meta และ Microsoft และสำนักงานกฎหมาย Morrison Foerster รายงานว่าคณะกรรมาธิการนับผู้ร่วมสนับสนุนได้ราว 190 องค์กรภายในปลายเดือนกรกฎาคม

เหตุที่ไม่เปิดทั่วโลก The Next Web รายงานว่า OpenAI ให้เหตุผลว่าการเริ่มเฉพาะภูมิภาคช่วยให้เรียนรู้จากการใช้งานจริงก่อน ReadEval ประเมินว่าช่วงเวลา "ไม่กี่สัปดาห์" ที่ OpenAI ประกาศสอดคล้องกับเส้นตาย 2 ธ.ค. สำหรับระบบที่อยู่ในตลาดอยู่แล้ว แต่ OpenAI ไม่ได้เชื่อมสองเรื่องนี้ให้เห็นตรง ๆ ในรายงานที่ ReadEval พบ

คนไทยเกี่ยวด้วยไหม

• ChatGPT ในไทย: ไม่อยู่ในรอบนี้ตามที่ OpenAI ประกาศ เพราะระบุเฉพาะผู้ใช้ในสหภาพยุโรป และ OpenAI บอกว่ายังไม่ใช่ค่าเริ่มต้นทั่วโลก
• แอปที่สร้างบน API ของ OpenAI: นักพัฒนาทุกประเทศเลือกเปิดลายน้ำให้โมเดลที่รองรับได้ ค่าเริ่มต้นปิด แปลว่าข้อความจากแอปหรือบริการของบริษัทไทยที่ใช้ OpenAI อาจมีหรือไม่มีลายน้ำก็ได้ ขึ้นกับผู้พัฒนา
• ยังไม่ยืนยัน: OpenAI ใช้อะไรตัดสินว่าใครเป็น "ผู้ใช้ในสหภาพยุโรป" (ตำแหน่งขณะใช้ หรือประเทศของบัญชี) ผู้ใช้ใน EU ปิดลายน้ำเองได้หรือไม่ และลายน้ำได้ผลแค่ไหนกับภาษาไทย ไม่มีแหล่งใดที่ ReadEval พบตอบเรื่องเหล่านี้
• AI ค่ายอื่น: Anthropic ประกาศเมื่อเดือนสิงหาคมว่าจะฝังลายน้ำในข้อความของ Claude ทั่วโลก โดยอิงจาก SynthID-Text ของ Google DeepMind เพราะ "ยังไม่มีวิธีที่มั่นคงในการจำกัดตามภูมิภาค" ตามที่ BleepingComputer รายงาน โมเดลใหม่จะมีลายน้ำ ส่วนโมเดลที่เปิดตัวก่อน 2 ส.ค. 2026 Anthropic บอกว่าจะทยอยเพิ่มในอีกหลายเดือน ส่วนเครื่องมือตรวจแบบ API ที่ Anthropic สัญญาไว้ ณ วันที่ BleepingComputer รายงาน (14 ส.ค. 2026) ยังไม่ได้บอกว่าจะเปิดเมื่อไร
• ตรวจเองได้ไหม: ยังไม่ได้ ตัวตรวจของ OpenAI เปิดรับใบสมัครจากนักวิจัยและองค์กรผู้เชี่ยวชาญ และพิจารณาเป็นรายกรณีภายใต้ประมวลแนวปฏิบัติของ EU ตามที่ The Next Web รายงาน OpenAI บอกว่าจะขยายสิทธิ์เมื่อแน่ใจว่าผลตรวจจะถูกตีความอย่างรับผิดชอบ

ถ้าคุณเป็นครู นักเรียน หรือคนทำงาน

• ครูและอาจารย์: อย่าใช้ผล "ไม่พบลายน้ำ" เป็นหลักฐานว่าเด็กเขียนเอง และอย่าใช้ผล "พบ" เป็นหลักฐานเดียวว่าโกง เพราะลายน้ำบอกไม่ได้ว่า AI ช่วยมากแค่ไหน ตัวตรวจของ OpenAI ก็ยังไม่เปิดให้โรงเรียนใช้ ReadEval ประเมินว่าเว็บหรือแอปที่อ้างว่าตรวจลายน้ำ ChatGPT ได้ในตอนนี้ไม่น่าจะใช้ตัวตรวจของ OpenAI เพราะยังไม่เปิดให้คนทั่วไป
• นักเรียนและคนทำงาน: ถ้าองค์กรหรือสถานศึกษาของคุณมีกติกาเรื่องการใช้ AI ให้ยึดกติกานั้นและบอกตรง ๆ ว่าใช้ AI ช่วยส่วนไหน การหวังพึ่ง "แก้คำนิดหน่อยให้ลายน้ำหาย" ไม่ใช่ทางออก เพราะกติกาไม่ได้ขึ้นกับว่าตรวจเจอหรือไม่
• คนที่ทำงานกับลูกค้าหรือหน่วยงานในยุโรป: ข้อความที่ร่างด้วย ChatGPT ใน EU จะทยอยมีลายน้ำ ถ้าเนื้อหานั้นเผยแพร่เพื่อแจ้งข้อมูลต่อสาธารณะ มาตรา 50 วรรค 4 ยังกำหนดหน้าที่เปิดเผยของผู้นำไปใช้แยกต่างหาก เว้นแต่ผ่านการตรวจหรือควบคุมเนื้อหาโดยคนที่รับผิดชอบการเผยแพร่

สื่อรายงานไม่ตรงกันตรงไหน

ตามเกณฑ์ความน่าเชื่อถือของ ReadEval ตัวเลขอัตราตรวจเจอชุดนี้อยู่ในระดับ "คำกล่าวอ้างของผู้พัฒนา" เพราะ OpenAI วัดเอง ตัวตรวจและรหัสลับยังไม่เปิดให้คนอื่นทดสอบซ้ำ และไม่มีผู้ทดสอบอิสระ ข้อที่ผ่านคือ OpenAI บอกข้อจำกัดไว้ชัด และตัวเลขที่ออกมาก็เปิดเผยจุดอ่อนของตัวเอง ไม่ได้มีแต่ด้านดี